Bajki i baśnie towarzyszą
nam od najmłodszych lat. Rozbudzają wyobraźnię, kształtują wrażliwość moralną,
przenoszą w odległe światy i dostarczają rozrywki. Współczesne interpretacje
znanych nam utworów to zmiany - w interpretacji tekstu, w ilustracji, w formie.
Dzisiejsze bajki i baśnie łamią stereotypy, a postacie w nich występujące
zmieniają rolę, a nawet płeć.
Poniższy materiał, to
wybrane utwory zaprezentowane i omówione podczas szkolenia pt. „To zupełnie
inna bajka…” (6.04.2022 r.), w którym uczestniczyli bibliotekarze bibliotek
publicznych województwa warmińsko-mazurskiego.
Inne spojrzenie na
klasykę.
Czy możliwe jest napisanie
na nowo klasycznych baśni w formie wiersza? I to w taki sposób, aby nie odbiec
zbytnio od pierwowzoru, nie stracić nic z ich czaru i przesłania? Udało się to
chilijskiej poetce i noblistce. Gabriela Mistral sięgnęła do czterech baśni, z
których stworzyła cztery poetyckie opowieści. Napisane w latach 20. XX wieku, w 2012
roku przypomniane przez chilijskie wydawnictwo Amanuta, ukazały się w Polsce
nakładem wydawnictwa Nasza Księgarnia. Pisaliśmy o tym tutaj
Seria OQO wydawnictwa
Tako, to krótkie historie opowiadane współczesnym językiem i ilustrowane przez
artystów z całego świata. Nie rezygnując z baśniowości przekazu łączy stare z
nowym, tradycyjne z nowoczesnym, dzięki czemu znakomicie wpisuje się we
współczesne rozumienie czytelnictwa najmłodszych.
Seria Niebaśnie (Jacek
Santorski Agencja Wydawnicza) zawiera powszechnie znane motywy baśniowe w nowej
interpretacji. A zawarte w nich baśniowe metafory trzeba prawidłowo
rozszyfrować.
Karrie Fransman i
Jonathan Plackett postanowili wprowadzić do klasycznych tekstów drobną zmianę. W
zbiorku „Królewna w lśniącej zbroi czyli Trochę inne bajki dla dziewczynek i
chłopców” (wyd. Czarna Owca) zawierającym dwanaście znanych nam z dzieciństwa baśni,
za pomocą algorytmu zmienili bohaterom płeć. Mamy tu zatem takie tytuły,
jak: „Kotka w butach”, „Piękny i
Bestia”, „Śpiący królewicz”, „Calineczek” czy „Królewicz Śnieżek”.
Kolejnych dwanaście
baśni, które napisał całkiem na nowo Soman Chainani, ukazały się nakładem
wydawnictwa Jaguar. Autor książki „Piękno i bestie. Niebezpieczne baśnie”
napisał okrutnie przewrotne, odzwierciedlające nasze czasy opowieści na znanych
nam motywach. To drapieżne opowieści o magii, tajemnicach i bohaterach, którzy
nie obawiają się buntować przeciwko światu. W tych niebezpiecznych historiach
znalazło się również miejsce dla rasizmu i wykluczenia, seksizmu oraz piękna,
które może być piętnem.
Postać baśniowa w nowej
roli.
Autorzy książek czy
twórcy filmów znanym nam postaciom nadają całkiem „nowe brzmienie”. I trzeba
przyznać, że – zarówno dzieci, jak i dorośli – akceptują te nowości i darzą
bohaterów ogromną sympatią. Nie sposób
pominąć tu fikcyjnej postaci z cyklu pełnometrażowych filmów animowanych dla
dzieci Shrek, wzorowanej na baśniowym Kocie w butach. Puszek Okruszek, bo o nim
mowa, na zawsze już zmienił postrzeganie tej postaci, nawet wśród największych
miłośników klasyki.
Idąc za ciosem przywołać
należy kolejną postać, która pojawia się w Shreku, to Smoczyca, żona Osła, z
którym mają szóstkę dzieci. Dotychczas smoki występujące w bajkach i baśniach
przedstawiane były zupełnie inaczej.
Znakomitym przykładem
jest smok, który obrażony znika z bajki, bo miał już dość odgrywania roli
porywania ufalbankowanych księżniczek i nie chce już być na drugim planie.
Pragnie zostać bohaterem bajki! Taką rolę w książce „W tej bajce nie ma smoka” (wyd.
Dwukropek) nakreślił Lou Carter.
Wilk w zupełnie nowej
odsłonie pojawia się w książkach: Marty Guśniowskiej „Smacznego, proszę Wilka!”
(wyd. Tashka), Mario Ramosa „Jestem
najpiękniejszy” i „Jestem najsilniejszy” (wyd. Dwie Siostry) oraz w
uwielbianej, nie tylko przez najmłodsze pokolenie, serii Przygody Wilka
autorstwa Orianne Lallemand (wyd. Adamada).
Baba Jaga, Czarownica,
Zła Wróżka, to postaci, które w utworach baśniowych mają nie najlepszą
reputację. W trzech poniższych tytułach jest zupełnie inaczej.
Miejsce baśniowe w nowej
roli.
Na zakończenie, historia uroczej
i delikatnej Luli, którą wciąga gra Kryształowy Zamek.
W książce „Już, już!” Katarzyny Wasilkowskiej (wyd. Literatura) dziewięcioletnia dziewczynka, dotychczas
świetnie ucząca się, nie zaniedbująca swoich obowiązków, miła i życzliwa,
uzdolniona plastycznie, w pewnym momencie całkowicie się zmienia. Można
powiedzieć, że budzi się w niej bestia. Lulka odkrywa świat gier i internetu,
które całkowicie ją zmieniają. Dążenie do zdobycia głównej nagrody, którą jest
baśniowy Kryształowy Zamek sprawia, że dziewczynka staje się niewolnikiem
powszechnie używanych teraz narzędzi.
Zatem, czytając
współczesne utwory czy też te klasyczne, każdy może doszukać się w nich
zupełnie czegoś nowego.
